ukryj
pokaż

Rejestracja do przychodni:

77 441 6004 - 05

77 441 6007 - 08

Rejestracja: Tomograf / Rezonans:

77 441 6154

e-mail: Mammografia przesiewowa

Home

Radioterapia chorych na raka piersi

 Co to jest radioterapia?

Radioterapia jest uznaną na całym świecie metodą leczenia. Ma ponad stuletnią tradycję i nieustannie się rozwija. Jest to metoda miejscowego leczenia nowotworów złośliwych. Polega na niszczeniu komórek nowotworowych przy użyciu energii promieniowania jonizującego w zaplanowanym i ograniczonym obszarze. Do wykonania planu leczenia wykorzystuje się zaawansowane systemy planowania. Dzięki temu można skoncentrować większości energii w zmianach nowotworowych i oszczędzić sąsiednie, zdrowe tkanki, czyli zminimalizować działania niepożądane. Blisko 60% pacjentów onkologicznych jest poddawana radioterapii. Jest to skuteczna, bezbolesna metoda leczenia. W leczeniu chorych na nowotwory radioterapia jest stosowana albo jako samodzielny sposób postępowania, albo w połączeniu z innymi metodami (np. chirurgią, chemioterapią, hormonoterapią, immunoterapią).

Kiedy u chorych na raka piersi stosowana jest radioterapia?

U chorych na raka piersi radioterapia jest stosowana jako leczenie uzupełniające po zabiegach chirurgicznych. Ze względu na rozległość przeprowadzonego zabiegu operacyjnego wyróżniane są dwie grupy:
• Chore, u których zabieg polegał na wycięciu guza (i tzw. węzła wartownika) z pozostawieniem piersi –tzw. zabieg z zaoszczędzeniem piersi. U takich chorych radioterapia jest składową częścią leczenia oszczędzającego pierś i jest przeprowadzana po leczeniu chirurgicznym.
• Chore, u których wykonano amputację piersi (mastektomia) z usunięciem regionalnych węzłów chłonnych. U tych pacjentek wskazania do radioterapii zależną od wyniku badania histopatologicznego pooperacyjnego/ obecność zajętych węzłów chłonnych, wielkość guza/.

Niektóre chore po leczeniu chirurgicznym, oprócz zastosowania radioterapii wymagają również podania chemioterapii. Wtedy radioterapia stosowana jest po zakończeniu chemioterapii. U chorych na  raka piersi radioterapia ma na celu zmniejszenie ryzyka wystąpienia nawrotu choroby po leczeniu chirurgicznym i poprzez to wpływa na poprawę wyników leczenia.

Jaki obszar objęty jest napromienianiem?

U chorych po zabiegach z zaoszczędzeniem piersi napromieniany jest gruczoł piersiowy (w tym loża po wycięciu guza, tzw. boost). Dodatkowo, u niektórych chorych napromieniane są również regionalne węzły chłonne (pachowe, nad-i podobojczykowe). U chorych po zabiegach mastektomii obszar napromieniany obejmuje ścianę klatki piersiowej z blizną pooperacyjną oraz okolice regionalnych węzłów chłonnych.

Jak odbywa się planowanie i realizowanie radioterapii?

Poszczególne etapy procesu planowania i realizacji radioterapii odbywają się w określonych miejscach i przy wykorzystaniu odpowiednich urządzeń:
• modelarnia -wykonanie unieruchomienia, tzw. maski, dobranie podpórek w pozycji terapeutycznej, wykonanie tatuaży.
• tomograf komputerowy -wykonanie tomografii celem wyznaczenia obszaru do radioterapii
• system planowania leczenia (pracownia fizyki) -wykonanie planu napromieniań (dobranie odpowiednich wiązek promieniowania i dawek, liczba frakcji)
• symulator -sprawdzanie niektórych planów leczenia, zaznaczenie punktów i linii, które wyznaczają obszar do radioterapii
• aparat terapeutyczny -przeprowadzenie napromieniania

Przed rozpoczęciem leczenia określany jest obszar, który będzie napromieniany. Jego rozległość ustalana jest indywidualnie dla każdej chorej i zależy od obecności czynników, które są wskazaniami do radioterapii. Następnie lekarz radioterapeuta wraz z fizykiem medycznym dobierają tak wielkość i kształt wiązek, aby leczenie było jak najbardziej skuteczne, przy jak najniższym ryzyku narażenia chorej na rozwój powikłań w zdrowych tkankach, znajdujących się w sąsiedztwie obszaru napromienianego. Planowanie Radioterapii w naszym Ośrodku trwa od 2 do 4 tygodni. Pacjenci są wzywani telefonicznie do rozpoczęcia napromieniań na określony dzień tygodnia i godzinę.

Jak jest prowadzona radioterapia?

Wysokość dawki jest dobrana w taki sposób, aby leczenie było jak najbardziej skuteczne. Dawka podawana jest w sposób frakcjonowany. Co to oznacza? Cała dawka podzielona jest na frakcje  (porcje), które podawane są jeden raz dziennie, przez pięć dni w tygodniu, od poniedziałku do piątku (w godzinach 8.00-15.00).
Podczas radioterapii pacjenci mogą dojeżdżać codziennie z domu lub przebywać w hostelu (pobyt jest bezpłatny, wyżywienie we własnym zakresie). Pacjenci w gorszym stanie ogólnym, cierpiący na inne poważne choroby, mający ograniczoną możliwość poruszania się są przyjmowani do Oddziału Radioterapii (pobyt przez cały okres radioterapii, bez przepustek sobotnio-niedzielnych). Pacjenci przebywający w oddziałach szpitalnych proszeni są o przyjście do Zakładu Radioterapii, mieszczącego się na parterze lub są przyprowadzani przez personel medyczny (salowe, pielęgniarki).
Pacjenci ambulatoryjni przychodzą bezpośrednio na wyznaczony aparat terapeutyczny.
Pacjent przebywa na aparacie terapeutycznym (w tzw. bunkrze) około 15-20 min, z czego połowa to czas napromieniania (seans radioterapii). Resztę czasu poświęca się na ułożenie pacjenta i sprawdzenie odtwarzalności i powtarzalności ułożenia (zdjęcia sprawdzające).
Po zajęciu właściwej pozycji na stole terapeutycznym nie należy się poruszać. Nie ma jednak potrzeby wstrzymywania oddechu, należy oddychać normalnie. Podczas emisji promieniowania technicy  przechodzą do pomieszczenia obok (sterownia), ale mają pełną kontrolę wzrokową nad pacjentem, mogą się z nim komunikować przez mikrofon.

Jak należy się zachowywać w trakcie radioterapii?

Radioterapia, jak każda inna metoda leczenia może powodować powstanie objawów
ubocznych i powikłań.
Odpowiedni dobór parametrów wiązek, stosowanie osłon, bolusów, ma na celu
minimalizację ryzyka rozwoju powikłań. Tym niemniej, u każdej chorej poddawanej
radioterapii w obszarze napromienianym rozwija się reakcja popromienna (tak zwany
odczyn). Dlatego bardzo ważne jest, aby pacjent pozostawał w stałym kontakcie
z lekarzem prowadzącym i stosował się do jego zaleceń. W naszym Szpitalu pacjenci
są kontrolowani przez lekarza prowadzącego przynajmniej raz w tygodniu, raz
w tygodniu zalecamy także wykonanie badania krwi (morfologii).
Po napromienianiu nie ma niebezpieczeństwa związanego z narażeniem otoczenia na
promieniowanie. Kontakt z rodzina i małymi dziećmi nie jest zabroniony, ponieważ
pacjent nie emituje energii promieniotwórczej.
Całkowity czas leczenia radykalnego waha się od 4 do 7 tygodni, zależy od rodzaju
nowotworu, jego umiejscowienia oraz stopnia zaawansowania.

Odczyny po napromienianiu

Radioterapia jest metodą bezpieczną, ale nie jest ona całkowicie pozbawiona działań niepożądanych. Jakie mogą być powikłania po radioterapii?
Wyróżnia się powikłania wczesne (ostre), które pojawiają się w trakcie radioterapii i do trzech miesięcy po jej zakończeniu. Trwają zwykle stosunkowo krótko i są odwracalne. Druga grupa to powikłania późne (przewlekłe), które mogą wystąpić w okresie kilku do kilkunastu miesięcy po napromienianiu.

Ostry odczyn popromienny

Najczęstsze objawy to zaczerwienie skóry i złuszczanie naskórka. Złuszczanie może być suche lub wilgotne. Mogą wystąpić również zaburzenia połykania, ból gardła przy przełykaniu; rzadziej  chrypka, kaszel i duszność.  Inne objawy, które mogą wystąpić w trakcie radioterapii u chorych po zabiegach z oszczędzeniem piersi to obrzęk i bolesność napromienianej piersi. Występują także objawy ogólne -osłabienie, uczucie zmęczenia, obniżenie odporności, obniżenie wartości morfotycznych krwi.

Późny odczyn popromienny

Najczęściej występujące objawy to zwłóknienie tkanki podskórnej i przebarwienie skóry w obszarze napromienianym. Pojawić się może również nasilenie obrzęku
kończyny górnej oraz ograniczenie ruchomości w stawie barkowym, które jest skutkiem uszkodzenia splotu barkowego.
Inne objawy: u chorych leczonych z powodu raka piersi zlokalizowanego po stronie lewej istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia choroby wieńcowej. To ryzyko dotyczy szczególnie takich chorych, u  których podawano chemioterapię.  W tej grupie chorych również wyższe jest ryzyko upośledzenia produkcji krwi w szpiku kostnym.

Należy pamiętać, że skutki uboczne radioterapii różnią się w przypadku każdego pacjenta, każdy organizm reaguje inaczej na leczenia. Można nie doświadczyć żadnych skutków ubocznych lub  bardzo łagodnych.  Efekty uboczne leczenia uzależnione są od dawki promieniowania, leczonej okolicy ciała, ogólnego stanu zdrowia oraz od przestrzegania przez pacjentów zaleceń lekarskich  dotyczących obszaru napromienianego.  Korzyści jakie można osiągnąć stosując radioterapię wielokrotnie przewyższają ryzyko związane z działaniem ubocznym promieni, dlatego radioterapia jest i  będzie niezastąpionym narzędziem terapeutycznym w onkologii.

Jak postępować w trakcie i po radioterapii?
• Ograniczyć mycie okolic napromienianych w trakcie i po radioterapii do czasu ustąpienia reakcji popromiennej. Można myć skórę raz dziennie tylko letnią wodą lub z dodatkiem delikatnego środka myjącego.  Nie wolno używać szorstkich rękawic oraz szczotek. Po umyciu skórę należy delikatnie suszyć.
• Chronić skórę okolic napromienianych przed urazami i słońcem, wiatrem, zimnem, nie używać perfum, dezodorantów i kosmetyków na bazie alkoholu.
• Nie golić skóry pod pachą.
• Nosić bieliznę i odzieży lekką, miękką, przewiewną i luźną (najlepiej bawełnianą, lnianą, jedwabną), unikać tkanin sztucznych.
• Wietrzyć okolicę napromienianą oraz stosować jeden wybrany preparat i/lub oleje naturalne dedykowane do radioterapii (np. Radioprotect, Radioxar X, olej arganowy,  lniany, kokosowy, olej z rokitnika) co najmniej 2-3 razy dziennie.
• W przypadku pojawienia się rumienia i suchego złuszczania naskórka –stosować maści z alantoiną lub bepantenem (Alantan plus, Linomag).
• W przypadku pojawienia się wilgotnego złuszczania naskórka stosować leczenie miejscowe (maść złożona), a w razie potrzeby także ogólnoustrojowe) pod kontrolą lekarza radioterapeuty.
• Jeżeli wystąpią zaburzenia połykania, ból gardła, należy zmienić dietę (przyjmować pokarmy miękkie, papkowate, unikać potraw gorących i pikantnych oraz gazowanych napoi), przyjmować leki przeciwbólowe (np. paracetamol lub inne zalecone przez lekarza) oraz częste nawilżać i natłuszczać przełyk (napar z siemienia lnianego, olej, masło, kisiel, budyń).
• Kaszel, duszność z towarzyszącą gorączką mogą być objawami popromiennego zapalenia płuc -stosuje się wówczas antybiotyki oraz leki sterydowe.
• Przez cały okres radioterapii oraz występowania odczynu popromiennego obowiązuje zakaz picia alkoholu i palenia papierosów.


Opracowanie: lek. med. Kamila Polednia-Jabłońska, Zakład Radioterapii OCO